ELE VERİR TALKANI KENDİ YUTAR SALKIMI

ELE VERİR TALKANI KENDİ YUTAR SALKIMI

“Ele verir talkını, kendi yutar salkımı” atasözü mana itibarıyla kafamı kurcalayıp duruyordu. Ne alaka; talkın-salkım? Hadi “telkin” diye bir kelime var ve manası; ölüye mezara konulduktan sonra;” Kabir suâllerine kolayca cevap vermesini sağlamak amacıyla” mezarı başında hoca veya salih bir kul vasıtasıyla hatırlatmada bulunmaktır. Arapçadaki “تلقين = telkin” kelimesi “لقن = aktarma, transfer etme” kökünden gelir. Aynı kökten gelen “ملقن  = mulakkın” ism-i fail babında telkin veren, modern Arapçada da; tiyatrolarda suflörlük yapana denir.

Şimdi bu yanlış anlamalarla ilgili olarak internetten derlediğim örnekleri okuyun, sonunda talkının ne demek olduğunu size açıklayacağım.

http://www.ihlsozluk.com/nedir.php?&q=ele+verir+talkını+kendi+yutar+salkımı

Hacı-hoca’nın el aleme öğüt (talkın) verip o öğütlerdekine uygun bir hayat yaşamaması durumunda söylenen bir deyiş. Sonrasında sadece hoca’lar için değil, bu durumda olan yani sağa sola nasihat edip kendisi o nasihatlerin uzağında olan kişiler için de kullanılmaya başlanmıştır. Cümlenin sonunda ”salkımı” ifadesi var, deyimlerde-atasözlerinde buna benzer kel alaka ifadeler çokça vardır ve burda tamamen bir kafiye oluşturma amaçlı türetilmiştir.

“Talkım” diye bir şey var, ama bu deyimde yoktur. Deyim’in sonunda salkım ifadesi olduğu için ve talkım’ın ”ana sapın bir çiçekle sonuçlandığı, büyümeyi yan sapların sürdürdüğü bir tür uzama biçimi.” gibi bir anlamı olduğundan ”ele/elaleme verir talkımı kendi yutar salkımı” gibi yanlış kullanımlar olabiliyor. Doğrusu başlıktaki gibidir.

İnsanlara öğüt veren önde gittiğini zanneden kişilerin durumudur bazen. Her şeyi doğru yaparsın bir hatan olur yaftayı yapıştırırlar hoca bize diyordun ya maşalah diye. Ne güzel valla ele verir talkımı kendi yutar salkımı derler. Türkçe meali ise herkese öğüt verir kendi ise üzüm yer gibi bir şey işte.

http://www.itusozluk.com/goster.php/ele+verir+talk%FDn%FD+kendi+yutar+salk%FDm%FD

Sanırım bir ön açıklamaya gerek var; talkın, telkin sözcüğünden gelir ve islam dininde ölen bir kimseye gömüldüğü zaman imam tarafından mezarı başında yapılan konuşmaya denir. imam talkın sırasında cenazeye katılanları uzaklaştırdığı için bu sırada neler söylediğini kesin olarak bilmesem de ölüye ölü olduğu konusunda ikna edici konuşmalar yaptığını düşünmekteyim.

Bunlar bu konuda internetten derlediğim düşünceler.

………………….

Şimdi kelimenin nerden geldiğini açıklayalım. Geçen gün Divan-ı Lügatıttürk’ü okurken “Talka” diye bir kelime ile karşılaştım. “Koruk” manasına gelen bu kelime “Tarka” şeklinde de telaffuz ediliyor. “Talkalanmak” da; salkım koruk olmak manasına geliyor. (Divan-ı Lügatıttürk 99 uncu sayfanın 7 inci satırında “Talka alardı= koruk alacalaştı. 215 inci sayfanın 5 inci satırında da “Talka”nın ‘L’sinin ‘r’ olarak da kullanıldığı yazıyor.)

Buna göre atasözünün aslı; “Ele verir talkanı, kendi yutar salkımı” olacak. Zamanla “talka” sözcüğü unutulup yerine “koruk” sözcüğü ikame edilmiş. Talkanı da en yakın kelime olan “telkin”den mülhem “talkın”a dönüşmüş, böylece kel alaka bir mana ortaya çıkmıştır. Oysa “talkın” yerine üzümün ermemişi olan koruk manasına gelen “talka”yı koyarsak mana “cuk” oturmuş olur. Yani “Ele verir koruğu, kendisi yer eriği” yani “ermiş üzümü” gibi bir mana çıkar.

Yani atasözünün aslı “Ele verir talkını, kendi yutar salkımı” değil; “Ele verir talkanı, kendi yutar salkımı olacak” iken “talkanı” “talka” kelimesinin aslı bilinmediği için “telkini”ye dönüşmüş, ama yine de “telkin” olarak değil, “talkın” olarak kullanılmaya devam edilegelmiştir. 22.03.2012

Mustafa AYDIN

Bir Cevap Yazın

Aşağıya bilgilerinizi girin veya oturum açmak için bir simgeye tıklayın:

WordPress.com Logosu

WordPress.com hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Log Out / Değiştir )

Twitter resmi

Twitter hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Log Out / Değiştir )

Facebook fotoğrafı

Facebook hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Log Out / Değiştir )

Google+ fotoğrafı

Google+ hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Log Out / Değiştir )

Connecting to %s